حرف کافی نیست!

ما امروز وظیفه داریم در سالی Ú©Ù‡ به عنوان «سال رفتار علوی» نامگذاری شده است، رفتار امیرالمؤمنین را دنبال کنیم. امروز اگر شعار مبارزه با فساد مالی Ùˆ اقتصادی داده میشود، هر کس پیرو امیرالمؤمنین است، باید از این شعار پیروی کند. هر کس به معنای واقعی کلمه، دنبال صلاح Ùˆ اصلاح است، باید دنبال این کار، حرکت کند. دستگاههای مسؤول – اعم از قوّه قضایّیه یا قوّه مجریّه یا قوّه مقنّنه – خود را موظّف بدانند این شعار را تحقّق بخشند Ùˆ نگذارند در حدِّ یک شعار توخالی Ùˆ یک لفّاظی، باقی بماند. مبارزه با فساد، یکی از پایه‌های اصلی حکومت Ùˆ نظام اسلامی است. این روش امیرالمؤمنین است. امیرالمؤمنین از مردم ملاحظه نکرد؛ حتّی از کسانی Ú©Ù‡ از او توقّع داشتند، ملاحظه نکرد. آن‌جایی Ú©Ù‡ دید فساد وجود دارد، با آن مبارزه کرد. ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین عمل کنیم؛ ادّعایش را هم نداریم. ما قابل این نیستیم – بنده خودم را عرض میکنم – Ú©Ù‡ بخواهیم پشت سر امیرالمؤمنین حرکت کنیم، لیکن باید تلاشمان را بکنیم. این را همه باید وظیفه خود بدانند؛ نه این‌که اگر دستگاهی با فاسد Ùˆ مفسدی مقابله کرد، باز همان اهرمهای فشار به حرکت درآیند Ùˆ جنجال Ùˆ هیاهو کنند Ùˆ دست Ùˆ پای کسانی را Ú©Ù‡ در این راه حرکت میکنند، بلرزانند. البته نباید دست Ùˆ پای کسی بلرزد. باید قاطع در این راه حرکت کنند؛ خدا هم Ú©Ù…Ú© میکند Ùˆ مردم هم پشتیبانی میکنند.
آنچه که من فهمیده‌ام، این است که هیچ چیزی مردم را به قدر این خوشحال نمیکند که نظام جمهوری اسلامی در راه احقاق حقِ‌ّ عامه مردم، با زورگوها و مفسدها و زیاده‌خواه‌ها و مفتخوارها مقابله کند. مجلس و دولت و قوّه قضایّیه هم وظیفه دارند و باید همه آنها در این جهت حرکت کنند و به راه بیفتند. امروز خوشبختانه انسان اقداماتی را مشاهده میکند؛ لیکن در گوشه و کنار، کسانی که باید همکاری کنند، گاهی کوتاهی میکنند، که امیدواریم این کوتاهی ادامه پیدا نکند.
وقتی ما نام امیرالمؤمنین را گرامی میداریم، باید برای عمل کردنمان باشد. ما نمیتوانیم مرتّب به مردم بگوییم شما مثل امیرالمؤمنین عمل کنید. ما که امروز در نظام جمهوری اسلامی مسؤولیم، بیشترین مسؤولیت را داریم و بیشترین تکلیف بر دوشمان سنگینی میکند. امیدوارم مسؤولان جمهوری اسلامی مثل امیرالمؤمنین این توفیق را پیدا کنند و دنبال آن راه، به خطّ و نشانِ اشاره سرانگشت آن بزرگوار حرکت کنند. البته امیرالمؤمنین در این راه، بسیار سختی تحمّل کرد.
خطبه‌های نماز جمعه Û±Û³Û¸Û°/Û°Û¹/Û±Û¶ من چند مورد از اقدامات امیرالمؤمنین را – Ú©Ù‡ در بیانات آن بزرگوار منعکس است – در این جا عرض Ù…ÛŒ کنم؛ هزاران مورد از این قبیل، در زندگی امیرالمؤمنین وجود دارد. مردم آمدند اصرار Ùˆ بیعت کردند؛ اما حضرت قبول نمی کرد. اصرار مردم زیاد شد. همه، بزرگان، کوچکان، رؤسا Ùˆ صحابه ÛŒ قدیمی گفتند نه، فقط علی بن ابی طالب باید باشد Ùˆ غیر از او کسی نمی تواند. آمدند Ùˆ به اصرار حضرت را بردند. حضرت فرمود پس به مسجد برویم. حضرت روی منبر رفت Ùˆ خطبه خواند Ùˆ در این سخنرانی حرف خودش را بیان کرد. امیرالمؤمنین فرمود: اموالی Ú©Ù‡ تا امروز افرادِ برگزیده Ùˆ محترمها بیجا Ùˆ بناحق تصرف کرده اند، هرجا من به این اموال دست پیدا کنم، اینها را به بیت المال برمی گردانم. در طول این چند سال کسانی توانسته بودند پولهایی را از بیت المال به نفع خودشان بردارند. فرمود من همه اینها را برمی گردانم؛ «لو وجدته قد تزوّج به النساء»؛ حتّی اگر ببینم مهر زنهایتان قرار داده اید، یا «و مُلک به الاماء»؛ برای حرمسراهای خودتان کنیز خریده اید. «لرددته»؛ به بیت المال برمی گردانم. مردم Ùˆ بزرگان بدانند Ú©Ù‡ روش من این است.
بعد از چند روز مخالفتها شروع شد. البته مردم مستضعف Ùˆ طبقه ÛŒ مظلوم جامعه از خدا Ù…ÛŒ خواهند چنین روشی به کار گرفته شود؛ لیکن متنفذان Ùˆ کسانی Ú©Ù‡ خودشان مخاطب واقعی این مطلب بودند، بدیهی است Ú©Ù‡ ناراضی بودند. نشستند جلسه تشکیل دادند Ùˆ گفتند این Ú†Ù‡ کاری است Ú©Ù‡ علی Ù…ÛŒ خواهد انجام دهد. ولیدبن عقبه – همان کسی Ú©Ù‡ زمان عثمان استاندار کوفه بود – از طرف آنها بلند شد پیش امیرالمؤمنین آمد Ùˆ گفت یا علی! بیعت ما با تو شرط دارد؛ «و نحن نبایعک الیوم علی ان تضع عنا ما اصبناه من المال فی ایام عثمان»؛ شرط ما این است Ú©Ù‡ به پولهایی Ú©Ù‡ ما به دست آورده ایم، دست نزنی Ùˆ به دستاوردهای ما در دوران قبل از خودت کاری نداشته باشی. بعد از ولیدبن عقبه، طلحه Ùˆ زبیر آمدند. البته حساب ولیدبن عقبه از طلحه Ùˆ زبیر جداست. ولیدبن عقبه در واقع جزو تازه مسلمانهاست؛ خانواده اش ضداسلام Ùˆ ضدانقلاب بودند Ùˆ با اسلام جنگیده بودند؛ بعد هم Ú©Ù‡ اسلام غالب شد، اواخر زمان پیغمبر، او هم مثل دیگرانِ از بنی امیه اسلام آورد؛ اما طلحه Ùˆ زبیر جزو سابقین اسلام Ùˆ جزو یاران نزدیک پیغمبر بودند. طلحه Ùˆ زبیر هم – Ú©Ù‡ بزرگانِ آن روزِ اسلام Ùˆ جزو بقایای اصحاب پیغمبر بودند – خدمت امیرالمؤمنین آمدند Ùˆ حرفهای گله آمیزی زدند؛ از جمله گفتند: «انک جعلت حقنا فی القسم کحق غیرنا»؛ تو ما را با دیگران در تقسیم بیت المال یکسان کردی؛ «و سویت بیننا Ùˆ بین من لا یماثلنا»؛ ما را با کسانی Ú©Ù‡ شبیه ما نیستند، در دادن اموال بیت المال یکی قرار دادی. این Ú†Ù‡ وضعی است؟ چرا امتیاز قائل نیستی؟ «من لا یماثلنا فیما افاءالله تعالی بأسیافنا Ùˆ رماحنا»؛ با شمشیر ما اینها به دست آمد؛ ما بودیم Ú©Ù‡ اسلام را پیش بردیم؛ ما بودیم Ú©Ù‡ زحمت کشیدیم Ùˆ تلاش کردیم؛ حالا تو ما را با کسانی Ú©Ù‡ تازه آمده اند Ùˆ عجمی Ùˆ جزو کشورهای مفتوح هستند، یکسان قرار داده ای؟
جواب امیرالمؤمنین به ولیدبن عقبه را من ندیده ام – تاریخ ثبت نکرده است – اما جواب دیگران را داد. حضرت بالای منبر رفت Ùˆ جواب تندی داد. راجع به مسأله ÛŒ تقسیم مساوی بیت المال فرمود: «فان ذلک امر لم احکم فیه بادئ بدء»؛ من Ú©Ù‡ بنیانگذار چنین روشی نیستم؛ «قد وجدت انا Ùˆ انتما رسول الله صلی الله علیه Ùˆ اله یحکم بذلک»؛ هم من Ùˆ هم شما بودیم Ùˆ دیدیم پیغمبر این طور عمل Ù…ÛŒ کرد. من کار تازه یی نکرده ام؛ همان کار پیغمبر را دارم دنبال Ù…ÛŒ کنم؛ Ù…ÛŒ خواهم همان ارزشها Ùˆ همان پایه های اعتقادی Ùˆ عملی جامعه را در این دوران مستقر کنم. Ùˆ علی مستقر کرد Ùˆ Ù…ÛŒ کرد؛ هزینه اش را هم امیرالمؤمنین پرداخت. هزینه ÛŒ این کار، وقوع سه جنگ بود. امیرالمؤمنین ایستاد. بدیهی است Ú©Ù‡ امیرالمؤمنین حق خلافت را متعلق به خودش Ù…ÛŒ دانست؛ اما بعد از رحلت پیغمبر این طور نشد؛ در مقابل چیزی Ú©Ù‡ حق خود Ù…ÛŒ دانست، بیست وپنج سال هیچ حرکتی نکرد؛ اگر کسانی هم خواستند حرفی بزنند، آنها را آرام Ù†Ú¯Ù‡ داشت. «انک لقلق الوضین ترسل فی غیر سدد»، «ودع عنک نهبا صیح فی حجراته»؛ از این مطالب امیرالمؤمنین دارد. امیرالمؤمنین در مقابل آن مسأله بیست وپنج سال عکس العمل نشان نداد؛ اما در مقابل قضیه یی Ú©Ù‡ بظاهر کمتر از آن قضیه به نظر Ù…ÛŒ رسد – مسأله ÛŒ عدالت اجتماعی، مسأله ÛŒ احیای اصول نبوی، دوباره بنا کردنِ بنای اسلامی مستحکمی Ú©Ù‡ پیغمبر گذاشته بود – امیرالمؤمنین سه جنگ را تحمل کرد؛ جنگ جمل، جنگ صفین، جنگ نهروان.
ببینید این کار به نظر امیرالمؤمنین چقدر مهم بود. کار بزرگ امیرالمؤمنین این است.
امیرالمؤمنین در همین زمینه یک جمله ی دیگر دارد. بد نیست ما با معارف علوی یک خرده آشنا شویم. ایشان می فرماید: «لا تمن انکم رعایه الحق لعَهَدٍ عن اقامه الحق علیه»؛ یعنی اگر کسی انسان مؤمنی است، انسان مجاهد فی سبیل الله است، زحمات زیادی داشته، جبهه بوده و کارهای بزرگی کرده، رعایت حق او بر شما واجب است. اگر در جایی این شخص تخطی و حقی را ضایع کرد، شما که مدیر و مسؤول هستید، نباید آن حق واجب، مانع بشود از این که در موردی که تخطی کرده، حق اجرا نشود. بنابراین مسائل را از هم جدا کنید. اگر کسی آدم خوبی است، شخص باارزشی است، سابقه ی خوبی دارد و برای اسلام و کشور هم زحمت کشیده؛ خیلی خوب، حق او مقبول و محفوظ و ما مخلص او هستیم؛ اما اگر تخطی کرد، رعایت آن حق نباید موجب شود تخلفی که انجام داده، نادیده گرفته بشود. این، منطق امیرالمؤمنین است.
شاعری به نام نجاشی، از شاعران Ùˆ مداحان امیرالمؤمنین؛ کسی Ú©Ù‡ در جنگ صفین بهترین شعرها را در تحریض Ùˆ تشویق مردم در مقابل معاویه سروده Ùˆ از علاقمندان امیرالمؤمنین Ùˆ در حزب ایشان است Ùˆ از لحاظ اخلاص Ùˆ ولایت پذیری Ùˆ سوابق، کارش مشهور است، در روز ماه رمضان مشروب خورد. وقتی امیرالمؤمنین مطلع شد، فرمود حد شراب معلوم است؛ او را بیاورید تا حد جاری شود. امیرالمؤمنین در مقابل چشم مردم او را حد شراب زد؛ هشتاد ضربه ÛŒ شلاق. خانواده Ùˆ قبیله ÛŒ او پیش امیرالمؤمنین آمدند Ùˆ گفتند: یا امیرالمؤمنین! تو ما را بی آبرو کردی. این Ú©Ù‡ جزو جماعت تو بود؛ جزو دوستان تو بود – به تعبیر امروز – جزو جناح تو بود. فرمود من کاری نکردم؛ مسلمانی تخلفی کرد Ùˆ حدی از حدود الهی بر او واجب شد Ùˆ من آن حد را به جا آوردم. البته نجاشی بعد از آن Ú©Ù‡ شلاق را از علی خورد، گفت حالا Ú©Ù‡ این طور است، بعد از این Ù…ÛŒ روم برای معاویه شعر Ù…ÛŒ گویم. بلند شد از کنار امیرالمؤمنین رفت Ùˆ به اردوگاه معاویه ملحق شد. امیرالمؤمنین هم نفرمود نجاشی از دست ما رفت Ùˆ حیف شد؛ او را Ù†Ú¯Ù‡ داریم؛ نه، رفت Ú©Ù‡ رفت! البته اگر Ù…ÛŒ ماند، بهتر بود. منطق Ùˆ روش امیرالمؤمنین اینها بود. به یاران نجاشی فرمود: «فهل هو الّا رجل من المسلمین انتهک حرمه من حُرَم الله فأقمنا علیه حدّاً کان کفّارته»؛ حدّش را جاری کردیم، گناهش ریخت.
یک نفر از قبیله ÛŒ بنی اسد – Ú©Ù‡ با امیرالمؤمنین قوم Ùˆ خویش هم بودند – بر او حدی واجب شده بود. چند نفر از علاقمندان امیرالمؤمنین Ú©Ù‡ هم قبیله ÛŒ آن شخص بودند، گفتند پیش ایشان برویم Ùˆ بالاخره قضیه را حل کنیم. اول پیش امام حسن مجتبی آمدند تا آن حضرت را پیش پدرش واسطه کنند. امام حسن فرمود: لزومی ندارد من بیایم؛ خود شما بروید؛ پدرم امیرالمؤمنین شما را Ú©Ù‡ Ù…ÛŒ شناسد. خودشان پیش امیرالمؤمنین آمدند Ùˆ گفتند ما چنین وضعیتی داریم؛ Ú©Ù…Ú©ÛŒ بکن. حضرت در جواب اینها فرمود: هر کاری Ú©Ù‡ اختیارش با من باشد، من حرفی ندارم؛ انجام Ù…ÛŒ دهم. اینها خوشحال شدند Ùˆ بیرون آمدند. در راه به امام حسن (علیه السّلام) برخورد کردند. امام حسن فرمود: Ú†Ù‡ کار کردید؟ گفتند: الحمدلله خوب شد؛ امیرالمؤمنین به ما وعده داد. فرمود: امیرالمؤمنین به شما Ú†Ù‡ گفت؟ گفتند: امیرالمؤمنین گفت هر کاری در اختیار من Ùˆ متعلق به من باشد، برایتان انجام Ù…ÛŒ دهم. امام حسن مثلاً لبخندی زدند Ùˆ فرمودند: پس هر کاری Ú©Ù‡ در صورت حد خوردن او باید انجام دهید، بروید انجام دهید! بعد هم امیرالمؤمنین او را حد زد. آمدند گفتند: یا امیرالمؤمنین! چرا بر این شخص حد جاری شد؟ گفت: حد Ú©Ù‡ در اختیار من نیست؛ حد Ø­Ú©Ù… الهی است؛ من گفتم آنچه در اختیارم هست، برایتان انجام Ù…ÛŒ دهد؛ حد Ú©Ù‡ در اختیار من نیست. تازه بنی اسد جزو دوستان Ùˆ مخلصین امیرالمؤمنین بودند. زندگی امیرالمؤمنین این طوری بود. درباره ÛŒ قضای او، لباس او، وضع معیشت او Ùˆ فرزندان او خیلی چیزها نقل شده است. راوی Ù…ÛŒ گوید رفتم دیدم امام حسن Ùˆ امام حسین نشسته اند Ùˆ دارند غذا Ù…ÛŒ خورند. غذای آنها عبارت بود از نان Ùˆ سرکه Ùˆ سبزی.
گفتم آقازاده ها! شما امیر هستید؛ شما خانواده ÛŒ حکومتید؛ پسر امیرالمؤمنین هستید؛ در بازار هم این همه آذوقه هست. «و فی الرّحبه ما فیها»؛ در رحبه – نزدیکی کوفه – این همه جنس ریخته اند Ùˆ مردم دارند استفاده Ù…ÛŒ کنند؛ شما آقازاده ها غذایتان این است؟ رو به او کردند Ùˆ گفتند: «ما اغفلک عن امیرالمؤمنین»؛ تو از امیرالمؤمنین غافلی؛ برو زندگی او را ببین! آن حضرت با خانواده ÛŒ خودش هم این طوری بود.
ماجرای زینب کبری را شنیده اید؛ عاریه گرفتنِ از ابورافع. ماجرای عقیل را شنیده اید Ú©Ù‡ پیش حضرت آمد Ùˆ چیزی خواست: «صاع من برّ»؛ یک مقدار سهمیه ÛŒ اضافه ÛŒ گندم خواست. بعد حضرت آن حدیده ÛŒ مُحمات – آهن گداخته – را برداشت Ùˆ نزدیک او برد – البته به او نزد – Ùˆ او را تهدید کرد Ùˆ خواسته اش را نپذیرفت. عبدالله بن جعفر – برادرزاده Ùˆ داماد حضرت؛ شوهر جناب زینب – خدمت حضرت آمد Ùˆ گفت: یا امیرالمؤمنین! دستم تنگ است؛ مجبورم از وسایل زندگی ام بفروشم؛ چیزی به من Ú©Ù…Ú© Ú©Ù†. حضرت قبول نکرد Ùˆ فرمود: مگر به من بگویی عمویت برود دزدی کند Ùˆ از مال مردم به تو بدهد. امیرالمؤمنین شاخص حکومت در یک جامعه ÛŒ پیشرفته، وسیع، متمدن Ùˆ ثروتمند، مثل زمان ایشان نسبت به زمان پیغمبر را معین کرد. همه چیز پیش رفته بود. امیرالمؤمنین با رفتار خود خواست اثبات کند Ú©Ù‡ در این وضعیت هم Ù…ÛŒ شود همان اصول را زنده کرد. این، کار بزرگ امیرالمؤمنین است. اصل معنویت، اصل عدالت، اصل جهاد، اصل سازندگی مردم، اصل مدیریتهای شایسته Ùˆ لایق Ùˆ مؤمن – Ú©Ù‡ زندگی امیرالمؤمنین پُر است از حوادث Ùˆ قضایایی Ú©Ù‡ شما مردم در طول سالهای متمادی از هر بخشی چیزهایی را به عنوان داستان Ùˆ روایت Ùˆ کلام امیرالمؤمنین Ù…ÛŒ شنوید Ùˆ شنیده اید – همه ÛŒ اینها نشان دهنده ÛŒ این حقیقت است؛ جمع بندی اش این است Ú©Ù‡ امیرالمؤمنین Ù…ÛŒ خواهد به دنیا نشان دهد Ú©Ù‡ این اصول اسلامی در همه ÛŒ شرایط قابل پیاده شدن است. واقع قضیه هم همین است.
خطبه‌های نماز جمعه ۱۳۸۳/۰۸/۱۵ حالا اسم فساد زیاد آورده میشود. حرف زدن راجع به فساد که فایده‌ای ندارد؛ با «دزد دزد» گفتن، دزد از دزدی دست برنمیدارد؛ باید رفت، وارد شد. مسئولان کشور، روزنامه که نیستند که راجع به فساد حرف میزنند. بله، روزنامه راجع به فساد ممکن است حرف بزند، من و شما که مسئول هستیم باید اقدام کنیم؛ حرف دیگر چیست؟ وارد بشوید؛ [ اگر] بلدیم اقدام کنیم، جلوی فساد را به‌معنای واقعی کلمه بگیریم.
دیدار جمعی از کارگران سراسر کشور ۱۳۹۴/۰۲/۰۹