محمدتقی شریعت چگونه نماینده گناباد شد؟

دوره‌ی بیست‌وچهارم مجلس‌شورای‌ملی که به «مجلس رستاخیز» ‌معروف شد، آخرین مجلس دوران پهلوی است و چون حزب رستاخیز، تنها حزب حاکم بود که از اواخر مجلس بیست‌وسوم رسمیت یافت، فقط کسانی می‌توانستند در انتخابات دوره‌ی بیست‌وچهارم مجلس کاندیدای نمایندگی شوند که در حزب عضویت داشتند.

علی‌رغم تبلیغات وسیعی که از طرف حاکمیت درباره‌ی آزادی انتخابات در این دوره و تفاوت آن با دوره‌های پیشین می‌شد، اما از نظر کیفی فرق چندانی با انتخابات مجالس گذشته نداشت و فقط از نظر فرم و کارکرد متفاوت بود. در این دوره انتخابات تحت نظارت حزب واحد صورت می‌گرفت.

در گذشته وزیر کشور نقش تعیین‌کننده داشت، اما در این دوره حزب رستاخیز تأثیرگذار بود. زیرا تنها مصوبات حزب اجراشدنی بود. در گذشته هویدا به راحتی طرفداران خود را وارد مجلس می‌کرد، اما در این دوره علاوه بر هویدا دیگران نیز به دستور شاه در انتخابات دخالت داشتند، تا افراد مورد نظر شاه به مجلس راه یابند، به گفته‌ی شاه، نادرست‌ها و ثروتمندها نباید در فهرست حزب باشند. در این دوره کارگردانان انتخابات سابقه خدمت چندانی نداشتند زیرا بیشتر سابقه‌دارها از دور خارج شده بودند.^[۱]

سیدضیاءالدین شادمان، رئیس دبیرخانه موقت حزب رستاخیز درباره‌ی نظارت حزب بر انتخابات و جلوگیری از تقلبات انتخاباتی گفته بود: «اگر کسی برای به دست آوردن رأی، اقدام به اعمال نفوذ یا ارعاب و تهدید کرد، از شرکت او در انتخابات جلوگیری خواهد شد و بنا به امر شاهنشاه آریامهر دولت وظیفه دارد که نهایت دقت و نظارت را در اجرای انتخابات داشته باشد تا جلو هرگونه اعمال نفوذ و استفاده از امکانات غیرمشروع برای جلب آرا گرفته شود و موضوعی که تصور نمی‌کنم طرح آن لازم باشد این است که هیچ ایرانی وطن‌پرستی رأی و عقیده خود را به هیچ قیمتی نخواهد فروخت.»^[۲]

از گفته‌های شادمان مشخص است که در دوره‌های گذشته اعمال نفوذ و استفاده از هر وسیله‌ای برای جلب آرای مردم از جمله خریدن رأی وجود داشته  و این امر برای مجلس دوره‌ی بیست‌وچهارم نیز دور از ذهن نبوده است.

داریوش همایون از صاحب‌منصبان حزب رستاخیز که ریاست یکی از کمیسیون‌های انتخابات را برعهده داشت، درباره‌ی تقلبات انتخاباتی و تأیید صلاحیت نامزدهای نمایندگی هشدار می‌دهد و از مسئولان حزب می‌خواهد تا از ورود افراد فرصت‌طلب و سودجو جلوگیری نمایند و افراد بی‌لیاقت دوباره وارد مجلس نشوند تا مجلس بی‌اعتبار شود. وی در این باره می‌نویسد: «در گذشته احزاب برای به دست آوردن اکثریت می‌کوشیدند و برایشان شمار نمایندگان بیشتر اهمیت داشت. این بار از این ملاحظات در کار نیست. اکثریت برای حزب معنی ندارد. همه مجلس از آن حزب است. هیئت اجرایی مراقبت خواهد کرد که افرادی که بدنام و سوابق بد دارند به عنوان نامزدهای حزب به رأی‌دهندگان معرفی نشوند.»^[۳]

تقلب در انتخابات گناباد

یکی از نمونه های تقلب  در انتخابات آن دوره،وجود تقلب در انتخابات در حوزه‌ی انتخابیه شهرستان گناباد بود که محمدتقی شریعت^[۴] با تطمیع و تهدید به مجلس راه یافت که در حالی که در صورت جلسه انجمن نظارت مرکزی بیست‌‌وچهارمین دوره انتخابات مجلس شورای ملی شهرستان گناباد، رأی به ابطال انتخابات گناباد و بی‌اعتباری آرای مأخوذه برای محمدتقی شریعت داده شده بود:

«انجمن نظارت در اجرای وظایف قانونی خود و با درک صحیح منویات مبارک شهریار دادگستر ایران در رعایت اصل آزادی انتخابات و عدم مداخله‌ی‌مأموران دولتی در طول تشکیل خود متوجه گردید که جریانات غیرعادی در بین بوده، مثلاً آقای فرماندار در معیت رئیس شهربانی محل، یکی از کاندیداهای نمایندگی را به دهات حومه برده و شخصاً او را به اهالی تحمیل نموده و همچنین در روز اخذ رأی فقط به طرفداران کاندیدای مزبور حق استفاده از وسائل دولتی داده و وسایط نقلیه کاندیدای دیگر را متوقف نموده و همچنین برخلاف موازین قانونی آقای دادستان شخصاً به قراء اطراف رفته و بدون مجوز قانونی در صندوهای اخذ رأی که مورد نظر و خواست ایشان بوده، نماینده گذارده و با ایجاد محیط تهدید و ارعاب از ریختن آرای سایر کاندیدا جلوگیری به عمل آورده و حتی بعضی از رأی دهندگان را مضروب و آرای آن‌ها را پاره نموده‌اند، مع‌هذا انجمن نظارت مرکزی به رعایت ماده قانون انتخابات پس از گذشت چند هفته از قبول شکایات، تشکیل جلسه داده و شکایات زیادی مشروح و مستدل در اثبات موارد فوق به شرح زیر دریافت نموده است:

۱)  تلگراف مشروح رأی‌دهندگان مبتنی بر اعتراض بر انتخابات مجعول به مقامات به شرح زیر:

۱ـ انجمن نظارت ۲ـ فرمانداری گناباد ۳ـ‌ بازرسی شاهنشاهی ۴ـ وزارت کشور ۵ـ نخست‌وزیری ۶ـ دفتر حزب رستاخیز ملی و جناب دکتر ولیان استاندار معظم خراسان که عیناً ضممیه صورتجلسه می‌باشد.

۲) شکایت و اعتراضات تلگرافی اکثریت اعضای اصلی انجمن نظارت مرکزی انتخابات مبتنی بر جعل و تزویر و تهدید و ارعاب و تطمیع رأی‌دهندگان و عدم قرائت اسامی کاندیدایی که مورد نظر مقامات مشروح فوق نبوده‌اند به مقامات (علاوه بر مقام معظم استانداری و سازمان امنیت خراسان) انجمن نظارت۱ـ فرمانداری گناباد ۲ـ بازرسی شاهنشاهی ۳ـ وزارت کشور ۴ـ نخست‌وزیری ۵ـ دفتر حزب رستاخیز ملی،‌که عیناً قانونی ما مأموران فرمانداری ـ دادستانی ـ شهربانی ـ ژاندارمری در تحریف اصل وظایف انتخاب آقای محمدتقی شریعت را که با دسیسه و تقلب و تطمیع و تهدید اسلام بوده جعلی و ساختگی و خلاف واقع و مباین فرمان رهبر عالیقدر انقلاب ایران تشخیص داده و با آمادگی جانفشانی و فداکاری در راه شاه و میهن با کمال غرور و افتخار و با احساسات میهن‌پرستانه انتخاب نام برده و اصولاً انتخاب مذکور را مجعول تشخیص و شکایات واصله را صحیح و وارد دانسته، رأی به بطلان انتخابات مزبور می‌دهد و آرای منتشره در جراید وارده و غیره به نام محمدتقی شریعت را باطل و کان‌لم یکن تلقی می‌نماید و با تدوین این صورتجلسه انجمن نظارت انتخابات گناباد انحلال خود را نیز اعلام می‌دارد.

(امضاء)

محمدعلی رسائلی،‌ جمال علائی، محمدحسین مروی، مسیح کریمی، شکرالله سالاری، علی ذوقی، طاوسعلی مؤیدی، علی امامی، ‌ابوالقاسم خواجه»^[۵]

این رأی که در هشتم تیر ۱۳۵۴ صادر شده بود، بی‌نتیجه ماند زیرا به آن رسیدگی نشد و در نهایت محمدتقی شریعت با تمام تقلبات انتخاباتی، از حوزه انتخابیه گناباد به مجلس راه یافت.^[۶]

در زمان مبارزات انتخاباتی در موارد بسیاری دستگاه‌های نظارتی و اجرایی، ‌مرعوب افراد صاحب نفوذ شده و به نفع کاندیدای خاصی رأی می‌دادند.^[۷]

با وجود آنکه محدودیت خاصی برای ثبت‌نام کاندیداهای نمایندگی مجلس در دوره‌ی بیست‌وچهارم نبود، اما در نهایت موفقیت از آن کسی می‌شد که صاحب قدرت یا ثروت، و یا وابسته به افراد صاحب نفوذ منطقه باشد. لذا بسیاری از بازندگان انتخابات با مراجعه به مراجع قانونی از نحوه‌ی برگزاری انتخابات و تخلفات انتخاباتی شکایت می‌کردند.

و زمانی که ـ وزارت کشور به شکایات آنان رسیدگی نمی‌کرد، اعتراضات خود را به مراجع غیرمسئول مانند سفارت امریکا می‌بردند. پس از پایان انتخابات تعدادی از بازندگان انتخابات نزد مسئولان سفارت امریکا رفته و از تاکتیک‌های غیرقانونی به کار رفته در امر انتخابات شکایت کردند، آنان به مواردی چون: پر کردن ورقه افراد بی‌سواد از سوی عمال کاندیدا، رابطه داشتن این افراد با رأی‌دهندگان در محل صندوق و پر کردن صندوق، اشاره داشتند.^[۸]

پی نوشت :

(۱) محمدعلی سفری ، پیشین، ج ۳، ص ۴۸۰ -۴۸۱٫

(۲) روزنامه رستاخیز، ش ۲۴، (۸ خرداد ۱۳۵۴)، ص ۱۷٫

(۳) آیندگان، س ۸، ش ۲۲۱۹، (۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۴)، ص۷٫

(۴)محمد تقی شریعت متولد ۱۳۰۵ در گناباد در انتخاب ۱۳۵۴ از مجموع۱۴۸۹۷رأی با کسب۱۰۳۰۵رای به دوره ۲۴ ام مجلس شورای ملی  راه یافت.

(۵) مظفر شاهدی،‌ حزب رستاخیز، ج ۲، ص ۵۸ و ۵۹٫

(۶) فهرست اسامی و مشخصات نمایندگان ۲۴ دوره مجلس شورای ملی، نشریه شماره ۴، دفتر انتخابات وزارت کشور، ۱۳۶۸ ش، ص ۸۸٫

(۷) مرتضی مشیر،  پیشین، ص ۱۳۳ ـ ۱۴۲٫

(۸) مجموعه اسناد لانه جاسوسی امریکا، ج۱، ص ۲۴۰٫

مطلب مرتبط :

ایران دخت اقبال چگونه نماینده گناباد شد؟

ایراندخت اقبال